السيد محمد باقر حجتي
141
كشاف الفهارس
21 . خلف بن هشام بزار ( 229 ه . ق ) . 22 . محمد بن سعدان ضرير كوفي ( م 231 ه . ق ) . 23 . عبد الصمد بن عبد الرحمن أبو الأزهر مصرى ( م 231 ه . ق ) ، كه كتاب قراءة نافع وحمزة را نگاشت ( 1 ) . 24 . سريج بن يونس مروزى بغدادي ( م 235 ه . ق ) ، كه كتاب القراءات را تأليف كرد . 25 . عبد الله بن أحمد دمشقي ، معروف به ابن ذكوان ( م 242 ه . ق ) كه ابن مجاهد در كتاب السبعة در بسيارى از مواضع ، از كتاب أو نقل مى كند . به عنوان نمونه به صفحه ء 563 كتاب السبعة مراجعه كنيد . 26 . أبو عمرو دورى ( م 246 ه . ق ) ( 2 ) . 27 . هارون بن حاتم كوفي ( م 249 ه . ق ) ، نويسنده ء كتاب القراءات . 28 . نصر بن علي جهضمى ( م 250 ه . ق ) ، مؤلف كتاب القراءات . 29 . أحمد بن يزيد حلوانى ( م 250 ه . ق ) ، كه كتاب قراءة أبى عمرو بن علاء را نوشت . 30 . أحمد بن محمد بن بزى مكي ( م 250 ه . ق ) ، كه كتابي در قراآت نگاشته ، وأبو عمرو عثمان بن سعيد دانى در المفردات السبع از اين كتاب مطالبي را آورده است . به عنوان نمونه به صفحه ء 105 كتاب دانى رجوع نماييد . 31 . إسحاق بن بهلول تنوخي انبارى ( م 252 ه . ق ) ، كه كتابي در قراآت دارد ( 3 ) . 32 . أبو عبد الله محمد بن عيسى أصفهاني ( م 253 ه . ق ) ، كه كتاب الجامع في القراءات را تأليف كرده است ( 4 ) . 33 . أبو حاتم سهل بن محمد سجستاني ( م 255 ه . ق ) ، ابن الجزري مى نويسد : ( من تصور مى كنم أبو حاتم سجستاني نخستين كسى است كه در قراآت ، كتابي را تأليف كرده است ) ( 5 ) . شايد منظور ابن الجزري آن بوده است كه أبو حاتم در تأليف كتابي راجع به قراآت ، نسبت به قاسم بن سلام ، پيشتاز است . فيروزآبادى گفته است : ( أهل بصره داراى چهار كتاب بوده اند كه از رهگذر آنها براهل زمين افتخار مى كردند : كتاب العين خليل بن أحمد ، الكتاب سيبويه ، الحيوان جاحظ ، وكتاب أبى حاتم در قراآت ) ( 6 ) . 34 . أحمد بن جبير بن محمد كوفي ، ساكن ( أنطاكية ) ( م 258 ه . ق ) . ابن الجزري مى نويسد : ( أحمد بن جبير كتابي در قراآت پنجگانه به تعداد شهرها فرآهم آورد ) ( 7 ) . ودر كتاب الإبانة آمده است : ( ابن جبير مقرئ - كه قبل از ابن مجاهد مى زيست - كتابي درقراآت به نام ( كتاب الثمانية تأليف كرد ، وبر قراء سبعه ، يعقوب حضرمي را افزود ) ( 8 ) . 35 . عبد الوهاب بن فليح مكي ( م 273 ه . ق ) كه كتاب حروف المكيين را نگاشت ( 9 ) . 36 . عبد الله بن مسلم ( ابن قتيبة ) ( م 276 ه . ق ) . 37 . قاضى إسماعيل بن إسحاق مالكي ( م 282 ه . ق ) ، ابن الجزري مى نويسد : ( وى كتابي در قراآت فرآهم آورد كه متضمن قرائت بيست أستاذ قرائت مى باشد وقراآت قراء سبعه نيز از جمله ئ آنها است ) ( 10 ) . 38 . فضل بن شاذان ( م حدود 290 ه . ق ) كه كتابي در قراآت تأليف كرد .
--> 1 . غاية النهاية 1 / 23 . 2 . رجوع كنيد به : مقدمه ء كتاب السبعة نوشته دكتر شوقي ضيف ، ص 11 . 3 . معجم المؤلفين 2 / 231 . 4 . غاية النهاية 2 / 224 . 5 . غاية النهاية 1 / 320 . ونيز بنگريد به : الفهرست ابن النديم ، ص 35 ، ط خياط . 6 . البلغة ، ص 94 . 7 . النشر 1 / 34 . 8 . الإبانة ، ص 51 . از اختلاف دو روايت استفاده مى شود كه ابن جبير داراى دو كتاب در قراآت بوده است : يكى در قراآت پنجگانه ، وديگرى در قراآت هشتگانه . 9 . غاية النهاية 2 / 222 . 10 . النشر 1 / 34 .